सुशासनको खोजीमा नेपाल

निपेन भण्डारी

नेपाल अहिले एउटा संवेदनशील मोडमा उभिएको छ। देशले लोकतन्त्रको लामो यात्रा पार गरिसकेको छ, तर जनताको अपेक्षाअनुसार सुशासन, पारदर्शिता र समान अवसर अझै पूर्ण रूपमा स्थापित हुन सकेको छैन। धेरै ठाउँमा भ्रष्टाचार, प्रशासनिक ढिलासुस्ती र कमजोर कार्यान्वयनले जनताको विश्वास कमजोर बनाएको देखिन्छ।

भ्रष्टाचार आज नेपालको प्रमुख समस्यामध्ये एक बनेको छ। योजनाहरू कागजमा बन्ने गर्छन्, बजेट पनि छुट्याइन्छ, तर कार्यान्वयनमा हुने अनियमितता र ढिलाइले विकासका कामहरू अपेक्षाअनुसार अघि बढ्न सकेका छैनन्। जब राज्यको स्रोतको सही उपयोग हुँदैन, त्यसको प्रत्यक्ष असर जनतामाथि पर्छ।
ठेक्कापट्टा प्रणाली पनि धेरै ठाउँमा विवादको विषय बन्ने गरेको छ। काम समयमै सम्पन्न नहुनु, गुणस्तर कमजोर हुनु, र कहिलेकाही पहुँचका आधारमा ठेक्का वितरण हुनु जस्ता गुनासाहरू बारम्बार सुनिन्छन्। यसले विकासको गति मात्र होइन, राज्यप्रतिको विश्वासलाई पनि कमजोर बनाउँछ।

सुशासनको अर्को महत्वपूर्ण आधार भनेको पारदर्शिता र सूचनाको हक हो। नागरिकलाई राज्यका योजना, खर्च र निर्णयबारे जानकारी पाउने अधिकार संविधानले सुनिश्चित गरेको छ। जब सूचना सहज रूपमा उपलब्ध हुन्छ, तब नागरिकले राज्यलाई जवाफदेही बनाउन सक्छन्। त्यसैले सूचना अधिकारको सम्मान र पारदर्शी प्रशासन लोकतन्त्रका लागि अनिवार्य छन्। समाजमा अझै पनि कतिपय ठाउँमा छुवाछूत र सामाजिक विभेदका घटना देखिनु दुःखद कुरा हो। कानुनी रूपमा यस्तो विभेद निषेध गरिएको भए पनि व्यवहारमा पूर्ण रूपमा अन्त्य हुन सकेको छैन। समानता र मानव सम्मानको संस्कार समाजमा मजबुत रूपमा स्थापित हुन आवश्यक छ।

स्वास्थ्य र शिक्षा जस्ता आधारभूत सेवा पनि सबै नागरिकको अधिकार हो। तर दुर्गम क्षेत्रका धेरै नागरिक अझै पनि गुणस्तरीय स्वास्थ्य सेवा र राम्रो शिक्षा पाउन संघर्ष गरिरहेका छन्। यसले सामाजिक असमानता बढाउने खतरा देखिन्छ। त्यसैगरी बेरोजगारी युवापुस्ताको ठूलो चिन्ता बनेको छ। रोजगारीको अभावका कारण धेरै युवा विदेशिन बाध्य भएका छन्। देशभित्र उत्पादन, उद्यम र रोजगारका अवसर सिर्जना गर्न सके मात्र युवाको भविष्य सुरक्षित हुन सक्छ। आजको आवश्यकता भ्रष्टाचारविरुद्ध कडा कदम, प्रशासनमा पारदर्शिता, विकासका काममा समयमै कार्यान्वयन, र सबै नागरिकलाई समान अवसर। जब राज्य, समाज र नागरिक सबैले जिम्मेवारीका साथ आफ्नो भूमिका निर्वाह गर्छन्, तब मात्र देशले वास्तविक विकासको बाटो समात्न सक्छ।

नेपालसँग सम्भावना धेरै छन्। आवश्यक कुरा भनेको ईमानदार नेतृत्व, जिम्मेवार प्रशासन र सचेत नागरिकको सहकार्य हो। यही सहकार्यबाट मात्रै समृद्ध, न्यायपूर्ण र पारदर्शी नेपालको निर्माण सम्भव छ।

  • २९ फाल्गुन २०८२, शुक्रबार प्रकाशित

  • Nabintech