दशैँ आउँदै गर्दा मन किनकिन भावुक हुँदोरहेछ। वर्षभरि काम, जिम्मेवारी, व्यस्तता र जीवनका अनेकौँ संघर्षमा अल्झिएको मनले चाडपर्व नजिकिँदै गर्दा आफ्ना पुराना दिनहरू, जन्मभूमि, घरपरिवार, आफन्त र बाल्यकालका साथीभाइलाई झन् धेरै सम्झिने रहेछ। विशेषगरी दशैँको समयमा त मनले आफू हुर्किएको गाउँ, त्यहाँका डाँडापाखा, उकाली–ओराली, खोलानाला, मेलापात र गाउँघरको आत्मीयतालाई झन् गहिरो गरी महसुस गर्दोरहेछ।
परिस्थिति र बाध्यताले आज म आफ्नो जन्मभूमि, गाउँघर र बाल्यकाल बिताएको ठाउँभन्दा टाढा छु। जीवनमा केही जिम्मेवारी छन्, केही बाध्यता छन्, पूरा गर्नुपर्ने सपना छन् र अघि बढ्नुपर्ने यात्राहरू छन्। यही जीवनको यात्राले मलाई आफ्नो गाउँबाट टाढा पुर्याएको छ। तर भौतिक रूपमा टाढा भए पनि मन र भावनाले आफ्नो जन्मभूमिबाट कहिल्यै टाढा हुन सकेको छैन। शरीर जहाँ भए पनि मनले बारम्बार आफ्नै गाउँको बाटो रोज्दोरहेछ। आँखाले गाउँ देख्न नपाए पनि मनका आँखाले त्यही गाउँका दृश्यहरू हरेक दिन देखिरहेकाेछ ।
मेरो जन्मभूमि दैलेख जिल्लाको ठाटीकाँध गाउँपालिका वडा नम्बर ६ मा अवस्थित प्यारो गाउँ छडाथान हो। यही माटोमा मैले पहिलोपटक संसार देखेँ, यही परिवेशमा मेरो बाल्यकाल बित्यो, यही गाउँका बाटाहरूमा हिँड्दै मैले जीवनका सुरुवाती अनुभवहरू बटुलेँ। यही गाउँले मलाई हुर्कायो, सिकायो, दुःखसुख बुझायो र जीवनमा अघि बढ्न प्रेरणा दियो। आज म जे छु, जहाँ छु र जुन पहिचानका साथ समाजमा उभिएको छु, त्यसको जगमा मेरो जन्मभूमि छडाथानको ठूलो योगदान छ।
छडाथान मेरो लागि नक्सामा देखिने एउटा सामान्य गाउँ मात्र होइन। यो मेरो जीवनको पहिलो अध्याय हो, मेरो बाल्यकालको संसार हो, मेरा सम्झनाहरूको भण्डार हो र मेरो अस्तित्वसँग जोडिएको एउटा अमूल्य धरोहर हो। यो त्यो ठाउँ हो, जहाँका हरेक डाँडापाखा, बाटाघाटा, खोला र वनपाखासँग मेरो कुनै न कुनै सम्झना गाँसिएको छ। त्यहाँको माटोमा मेरो बाल्यकालका पाइला छन्, त्यहाँका गोरेटो बाटाहरूमा मेरा पुराना दिनका कथा छन् र त्यहाँका हावामा मेरा जीवनका अनगिन्ती स्मृतिहरू मिसिएका छन्।
दशैँ नजिकिँदै गर्दा मलाई बारम्बार त्यही छडाथानको याद आइरहेको छ। ती अग्ला डाँडाकाँडा, हरिया वनपाखा, कलकल बग्ने खोला, गाउँका गोरेटो बाटा, उकाली–ओराली र गाउँको शान्त वातावरण सम्झिँदा मन एकाएक त्यहीँ पुग्छ। हिजो दिनहुँ देखिने ती दृश्यहरू आज टाढाबाट सम्झनुपर्दा कति अमूल्य रहेछन् भन्ने महसुस हुँदोरहेछ। हिजो सामान्य लाग्ने गाउँका बाटाहरू आज जीवनकै सबैभन्दा प्रिय बाटा बनेका छन्। हिजो सामान्य लाग्ने गाउँको हावा, पानी र माटो आज मनलाई शान्ति दिने सबैभन्दा प्यारो अनुभूति बनेका छन्।
सम्झना आउँछ, गाउँमा बिताएका ती दिनहरूको। बिहान उठेदेखि साँझसम्मका गाउँले गतिविधिहरू, मेलापातका कामहरू, घाँसदाउरा, खेतीपाती, उकाली–ओराली गर्दै बिताएका समयहरू अनि कामको थकानपछि आफन्त र साथीभाइसँग बसेर गरिएका सुखदुःखका कुराहरू। ती दिनहरूमा सुविधा कम थिए होलान्, जीवनका दुःख र चुनौती पनि थिए होलान्, तर आत्मीयता, अपनत्व र खुसीको अनुभूति बेग्लै थियो। मानिसहरूबीचको सम्बन्धमा न्यानोपन थियो, भेटघाटमा आत्मीयता थियो र सानो कुरामा पनि खुसी खोज्ने बानी थियो। आज ती सम्झनाहरू मनमा आउँदा लाग्छ, जीवनका सबैभन्दा सुन्दर क्षणहरू त त्यही सरल गाउँले जीवनमा लुकेका छन्।
झन् दशैँको कुरा गर्दा त गाउँको सम्झना शब्दमा व्यक्त गर्नै कठिन हुन्छ। दशैँ भनेको नयाँ लुगा लगाउने, मीठो खाने र टीका लगाउने पर्व मात्र होइन रहेछ। दशैँ भनेको परिवार एकै ठाउँमा भेला हुने अवसर रहेछ, टाढा भएका आफन्त भेटिने समय रहेछ, पुराना साथीभाइसँग भेटेर बाल्यकालका कुरा सम्झिने बहाना रहेछ। गाउँका घरआँगनमा देखिने चहलपहल, आफन्तको आगमन, गाउँभरि छाउने रमाइलो वातावरण, मान्यजनको हातबाट टीका र आशीर्वाद ग्रहण गर्ने क्षण अनि सबैको मुहारमा देखिने खुसी—यी सबै कुराले दशैँलाई विशेष बनाउँदा रहेछन्।
आज ती सबै दृश्यहरू सम्झिँदा मनमा अनौठो अनुभूति हुन्छ। कतिपय क्षणहरू फेरि फर्केर आए हुन्थ्यो जस्तो लाग्छ। एकपटक फेरि त्यही गाउँको बाटोमा हिँड्न पाए हुन्थ्यो, बाल्यकालका साथीभाइसँग भेट्न पाए हुन्थ्यो, गाउँका आफन्तसँग बसेर पुराना कुरा गर्न पाए हुन्थ्यो र आफ्नै जन्मभूमिको माटोमा उभिएर मनभरि सास फेर्न पाए हुन्थ्यो भन्ने लाग्छ। तर समय सधैँ हाम्रो इच्छाअनुसार चल्दैन रहेछ। परिस्थिति र बाध्यताले कतिपय चाहनाहरू मनमै सीमित राख्नुपर्ने रहेछ।
जीवनको यात्रामा मानिसले धेरै कुरा कमाउँछ। ज्ञान कमाउँछ, अनुभव कमाउँछ, सम्बन्ध कमाउँछ, जिम्मेवारी थपिन्छन् र नयाँ–नयाँ ठाउँसँग परिचित हुन्छ। तर जीवनमा जति अघि बढे पनि आफ्नो बाल्यकाल बिताएको ठाउँको महत्त्व कहिल्यै कम हुँदैन। बरु समय बित्दै जाँदा त्यसको मूल्य झन् बढ्दै जाने रहेछ। आफू हुर्किएको परिवेश, आफूले पहिलोपटक सपना देखेको आँगन, आफूले हिँड्न सिकेका बाटाहरू र आफूलाई चिनाउने मानिसहरू जीवनका यस्ता सम्पत्ति रहेछन्, जसलाई पैसाले किन्न सकिँदैन र समयले मेटाउन पनि सक्दैन।
मलाई आज पनि लाग्छ, छडाथानले मलाई धेरै कुरा दिएको छ। जीवनलाई बुझ्ने आधार दिएको छ, समाजसँग जोडिने संस्कार दिएको छ, दुःखसुखसँग जुध्ने साहस दिएको छ र आफ्नोपनको महत्त्व सिकाएको छ। त्यही गाउँको परिवेशमा मैले मानिस चिन्न सिकेँ, सम्बन्धको मूल्य बुझ्न सिकेँ र जीवनमा जहाँ पुगे पनि आफ्नो जरा बिर्सन हुँदैन भन्ने कुरा सिकेँ। त्यसैले मेरो लागि छडाथान एउटा भौगोलिक स्थान मात्र होइन, मेरो जीवन निर्माणको आधार हो।
कहिलेकाहीँ सोच्ने गर्छु, मानिस किन आफ्नो जन्मभूमिलाई यति धेरै माया गर्दोरहेछ? सायद जन्मभूमिसँग जोडिएका सम्झनाहरू केवल दृश्यहरू मात्र हुँदैनन्, ती त जीवनका अनुभूति हुन्छन्। कुनै डाँडाले बाल्यकालको खेल सम्झाउँछ, कुनै बाटोले साथीभाइसँग बिताएका क्षण सम्झाउँछ, कुनै खोलाले पुराना दिनका रमाइला पल सम्झाउँछ र कुनै घरआँगनले आफन्तको माया सम्झाउँछ। गाउँको एउटा कुनामा पनि जीवनका अनेकौँ कथा लुकेका हुन्छन्। त्यसैले त जन्मभूमिको सम्झना आउँदा मन एकैपटक खुसी पनि हुन्छ, भावुक पनि हुन्छ र कहिलेकाहीँ आँखासमेत रसाउँछन्।
आज म गाउँभन्दा टाढा छु, तर मेरो मनमा छडाथानको स्थान उस्तै छ। जीवनले मलाई जहाँ पुर्याए पनि मेरो परिचयको एउटा महत्त्वपूर्ण हिस्सा त्यही गाउँसँग जोडिएको छ। मैले नयाँ ठाउँमा नयाँ अनुभव बटुलेँ होला, नयाँ मानिस भेटेँ होला र नयाँ जिम्मेवारी सम्हालेँ होला, तर मेरो जीवनको सुरुवात भएको ठाउँलाई म कहिल्यै बिर्सन सक्दिनँ। किनकि मानिसको वास्तविक पहिचान उसले कहाँ पुग्यो भन्ने कुराले मात्र होइन, ऊ कहाँबाट आयो भन्ने कुराले पनि निर्धारण गर्छ।
मलाई आफ्ना गाउँका डाँडापाखा सम्झिन्छन्, ती खोलानाला सम्झिन्छन्, मेलापातका दिन सम्झिन्छन्, उकाली–ओरालीका बाटाहरू सम्झिन्छन्। ती बाटाहरूमा सँगै हिँडेका साथीभाइ सम्झिन्छन्। सुखदुःखमा साथ दिएका आफन्त सम्झिन्छन्। गाउँका मेलापर्व, रमाइला जमघट र आत्मीय सम्बन्ध सम्झिन्छन्। समयसँगै धेरै कुरा बदलिएका होलान्, गाउँका बाटाहरू फेरिएका होलान्, मानिसहरूको जीवनशैली बदलिएको होला, तर मेरो मनमा बसेको छडाथानको तस्बिर भने अझै उस्तै प्यारो छ।
जन्मभूमि भनेको केवल जन्मिएको ठाउँ होइन, आफूलाई आफू बनाउने आधार पनि हाे । त्यसैले छडाथान मेरो मुटुमा छ। म जहाँ रहूँ, जति टाढा जाऊँ, मेरो मनको एउटा कुनामा सधैँ छडाथान बाँचिरहनेछ। त्यहाँको माटो, त्यहाँका मानिस, त्यहाँको परिवेश र त्यहाँ बिताएका बाल्यकालका दिनहरू मेरा जीवनका अमूल्य सम्पत्ति हुन्। ती सम्झनाहरूलाई म सधैँ मनमा सजाएर राख्नेछु।
यो दशैँमा पनि मनले आफ्नै जन्मभूमिलाई सम्झिरहेको छ। परिस्थितिले गाउँमा पुग्न दिए पनि वा नदिए पनि भावनाले भने म सधैँ त्यहीँ छु। मेरा शुभकामना त्यहाँका सबै आफन्त, साथीभाइ, छरछिमेकी र गाउँवासीहरूसम्म पुगून्। सबैको जीवनमा सुख, शान्ति, समृद्धि र खुसी छाओस्। मेरो प्यारो छडाथान सधैँ हाँसिरहोस्, गाउँको आत्मीयता र सद्भाव सधैँ कायम रहोस् र त्यहाँका हरेक घरआँगनमा खुसीका फूलहरू फुलिरहून्।
अन्त्यमा, मेरो प्यारो जन्मभूमि छडाथानलाई यति मात्र भन्न छ—तिमीबाट टाढा छु, तर तिमीलाई बिर्सिएको छैन। जीवनका बाध्यताले दूरी बढाएको छ, तर तिम्रो मायालाई कहिल्यै कम गर्न सकेको छैन। तिमीले मलाई जन्म दियौ, हुर्कायौ, जीवनका सुरुवाती पाठ सिकायौ र आजको म बन्ने आधार तयार गर्यौ। त्यसैले तिमीप्रति मेरो माया, सम्मान र आत्मीयता सधैँ रहिरहनेछ।
फेरि समय मिलाएर तिम्रा ती डाँडापाखामा पुग्नेछु, पुराना गोरेटो बाटाहरूमा हिँड्नेछु, आफन्त र साथीभाइसँग भेट्नेछु र आफ्नै गाउँको माटोको सुगन्धमा हराउनेछु भन्ने आशा मनमा साँचेर बसेको छु।
मेरो छडाथान, तिमी मेरो जन्मभूमि मात्र होइनौ, तिमी मेरो बाल्यकाल हौ, मेरो पहिचान हौ, मेरो सम्झना हौ र मेरो मुटुको धड्कनमा बसेको मेरो आफ्नै संसार हौ। दशैँले झन् धेरै सम्झना जगाउँछ, झन् धेरै भावुक बनाउँछ र झन् धेरै महसुस गराउँछ—मानिस संसारको जुनसुकै कुनामा पुगे पनि आफ्नो जन्मभूमिको माया कहिल्यै भुल्न सक्दैन।
जहाँ मेरो जन्म भयो, जहाँ मेरो बाल्यकाल बित्यो, जहाँबाट मैले जीवनको यात्रा सुरु गरेँ—त्यही मेरो प्यारो छडाथान, मेरो गौरव, मेरो पहिचान र मेरो मुटुमा सधैँ जीवित रहने जन्मभूमि।
सम्पूर्ण गाउँवासी, आफन्त, साथीभाइ तथा देश–विदेशमा रहनुभएका सबै नेपाली दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूमा बडादशैँको हार्दिक मंगलमय शुभकामना। जन्मभूमिप्रति असीम माया, गाउँघरप्रति अनगिन्ती सम्झना र सबैप्रति मनभरि आत्मीयता !









